Huiszoeking Uitkeringsgerechtigden

Privacy in het gedrang

In 2010 is het wetsvoorstel ingediend, om de mogelijkheden tot huiszoekingen bij uitkeringsgerechtigden, uit te breiden.
Het wetsvoorstel is definitief door de Eerste Kamer aangenomen en een nieuwe wet zal per januari 2013 in werking treden (voor publicatie: zie Staatsblad 482, 2012).

Zonder verdenking
Opvallend aan deze maatregel is dat er geen verdenking en geen aankondiging - dan wel bevel - tot binnentreden van de woning noodzakelijk zijn.
Een ambtenaar mag onaangekondigd en dus zonder directe reden, een huis onderzoeken. Staat de bewoner en tevens uitkeringsgerechtigde dit niet toe, dan wordt gedreigd met het verlies van uitkering of toeslagen.

Proportionaliteit
Een bekende term binnen het recht is `proportionaliteit´: het doel moet de middelen heiligen. Hoe zit het met die proportionaliteit, als er geen sprake is van enige verdenking, terwijl mogelijkerwijs het hele huis van een persoon wordt doorzocht? Een citaat om aan te geven dat die vraag onbeantwoord blijft:

``De Raad van State vindt dat de noodzakelijkheid en de proportionaliteit van dit wetsvoorstel onvoldoende zijn aangetoond. Maar Staatssecretaris De Krom (VVD) legt dit advies naast zich neer. Als reactie vindt hij dat "het wetsvoorstel een preventieve werking heeft. Deze preventieve werking is nodig om het maatschappelijk draagvlak te behouden. Het gaat minder om de omvang van de fraude dan om vertrouwen van de burger in de overheid." Hoe hij denkt dat onaangekondigde huisdoorzoekingen het vertrouwen in de overheid vergroten, zegt hij er niet bij.´´

Een onbevredigend antwoord. Bovendien is niet duidelijk hoe een controleambtenaar te werk zal gaan, welke protocollen over de uitvoer bestaan en hoe de privacy van een bewoner/ uitkeringsgerechtigde, gewaarborgd zal worden.

Huisrecht in de Grondwet
Artikel 12 van de Grondwet zegt het volgende:

1.  Het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is alleen geoorloofd in de gevallen bij of krachtens de wet bepaald, door hen die daartoe bij of krachtens de wet zijn aangewezen.
2. Voor het binnentreden overeenkomstig het eerste lid zijn voorafgaande legitimatie en mededeling van het doel van het binnentreden vereist, behoudens bij de wet gestelde uitzonderingen.
3. Aan de bewoner wordt zo spoedig mogelijk een schriftelijk verslag van het binnentreden verstrekt. Indien het binnentreden in het belang van de nationale veiligheid of dat van de strafvordering heeft plaatsgevonden, kan volgens bij de wet te stellen regels de verstrekking van het verslag worden uitgesteld. In de bij de wet te bepalen gevallen kan de verstrekking achterwege worden gelaten, indien het belang van de nationale veiligheid zich tegen verstrekking blijvend verzet.

Het Huisrecht wordt verder uitgewerkt op de website van de `Nederlandse Grondwet´: 

Uitleg

In artikel 10 (Recht op Privacy) staat dat de overheid burgers met rust moet laten. Artikel 12 zegt dat de overheid niet zomaar iemands huis mag binnengaan als de bewoner dat niet wil. De overheid mag dat alleen als dat in de wet staat. Bijvoorbeeld als de rechter denkt dat er wapens in het huis liggen.

Ambtenaren die een huis willen binnengaan, moeten vertellen wie ze zijn en een vergunning laten zien. En ze moeten ook vertellen waarom ze in het huis willen. Dit hoeft niet als ze het huis snel in moeten. Iemand kan bijvoorbeeld drugs in zijn huis hebben. De ambtenaren willen dan niet dat deze persoon de drugs snel door de wc spoelt. Wat wel en wat niet mag staat allemaal precies in de Algemene Wet op het binnentreden.

Ambtenaren die het huis zijn binnengegaan moeten de bewoner een brief sturen. Hierin moeten ze schrijven wat ze hebben gedaan. De ambtenaren mogen hiermee wachten, als de rechter zegt dat ze deze brief later mogen schrijven. En de overheid hoeft helemaal geen brief te schrijven als de veiligheid van het land in gevaar is.

   
Tandenborstels tellen
Anekdotes werden gegeven toen tijdens mijn studie het onderwerp `sociaal rechercheren´ werd aangesneden.
In het verleden hadden sociaal rechercheurs de gewoonte om bij `verdachten´ van uitkeringsfraude, tandenborstels te tellen, opdat de uitkeringsgerechtigde wellicht betrapt zou kunnen worden op samenwonen.
Ook scheen er in koelkasten gekeken te worden om te zien of men meer voedsel in huis had dan voor één persoon nodig wordt geacht.


Zullen de rechercheurs dergelijke maatregelen ook per 2013 weer toe gaan passen? Nog belangrijker: hoe trekt een controleambtenaar zijn conclusies?
Stel dat een uitkeringsgerechtigde man zijn haar wast met `vrouwenshampoo´, is hij dan al verdacht? Wat als een uitkeringsgerechtigde vrouw nu graag mannenoverhemden draagt? Of als een persoon meerdere tandenborstels heeft, omdat oude tandenborstels worden gebruikt voor de schoonmaak van het huis?

Grenzen
Met andere woorden: hoe ver kan een controleambtenaar gaan in het onderzoeken van een woning? Ik zie graag een concrete omschrijving van maatregelen (protocol). Ik wil weten hoe de burger in deze kwestie beschermd zal worden tegen overheidsoptreden, al dan niet buitenproportioneel overheidsoptreden.
Ook kijk ik uit naar de jurisprudentie die in verband gebracht zal worden met het uitvoeren van de nieuwe maatregel.