Huiszoeking Uitkeringsgerechtigden

Privacy in het gedrang

In 2010 is het wetsvoorstel ingediend, om de mogelijkheden tot huiszoekingen bij uitkeringsgerechtigden, uit te breiden.
Het wetsvoorstel is definitief door de Eerste Kamer aangenomen en een nieuwe wet zal per januari 2013 in werking treden (voor publicatie: zie Staatsblad 482, 2012).

Zonder verdenking
Opvallend aan deze maatregel is dat er geen verdenking en geen aankondiging - dan wel bevel - tot binnentreden van de woning noodzakelijk zijn.
Een ambtenaar mag onaangekondigd en dus zonder directe reden, een huis onderzoeken. Staat de bewoner en tevens uitkeringsgerechtigde dit niet toe, dan wordt gedreigd met het verlies van uitkering of toeslagen.

Proportionaliteit
Een bekende term binnen het recht is `proportionaliteit´: het doel moet de middelen heiligen. Hoe zit het met die proportionaliteit, als er geen sprake is van enige verdenking, terwijl mogelijkerwijs het hele huis van een persoon wordt doorzocht? Een citaat om aan te geven dat die vraag onbeantwoord blijft:

``De Raad van State vindt dat de noodzakelijkheid en de proportionaliteit van dit wetsvoorstel onvoldoende zijn aangetoond. Maar Staatssecretaris De Krom (VVD) legt dit advies naast zich neer. Als reactie vindt hij dat "het wetsvoorstel een preventieve werking heeft. Deze preventieve werking is nodig om het maatschappelijk draagvlak te behouden. Het gaat minder om de omvang van de fraude dan om vertrouwen van de burger in de overheid." Hoe hij denkt dat onaangekondigde huisdoorzoekingen het vertrouwen in de overheid vergroten, zegt hij er niet bij.´´

Een onbevredigend antwoord. Bovendien is niet duidelijk hoe een controleambtenaar te werk zal gaan, welke protocollen over de uitvoer bestaan en hoe de privacy van een bewoner/ uitkeringsgerechtigde, gewaarborgd zal worden.

Huisrecht in de Grondwet
Artikel 12 van de Grondwet zegt het volgende:

1.  Het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is alleen geoorloofd in de gevallen bij of krachtens de wet bepaald, door hen die daartoe bij of krachtens de wet zijn aangewezen.
2. Voor het binnentreden overeenkomstig het eerste lid zijn voorafgaande legitimatie en mededeling van het doel van het binnentreden vereist, behoudens bij de wet gestelde uitzonderingen.
3. Aan de bewoner wordt zo spoedig mogelijk een schriftelijk verslag van het binnentreden verstrekt. Indien het binnentreden in het belang van de nationale veiligheid of dat van de strafvordering heeft plaatsgevonden, kan volgens bij de wet te stellen regels de verstrekking van het verslag worden uitgesteld. In de bij de wet te bepalen gevallen kan de verstrekking achterwege worden gelaten, indien het belang van de nationale veiligheid zich tegen verstrekking blijvend verzet.

Het Huisrecht wordt verder uitgewerkt op de website van de `Nederlandse Grondwet´: 

Uitleg

In artikel 10 (Recht op Privacy) staat dat de overheid burgers met rust moet laten. Artikel 12 zegt dat de overheid niet zomaar iemands huis mag binnengaan als de bewoner dat niet wil. De overheid mag dat alleen als dat in de wet staat. Bijvoorbeeld als de rechter denkt dat er wapens in het huis liggen.

Ambtenaren die een huis willen binnengaan, moeten vertellen wie ze zijn en een vergunning laten zien. En ze moeten ook vertellen waarom ze in het huis willen. Dit hoeft niet als ze het huis snel in moeten. Iemand kan bijvoorbeeld drugs in zijn huis hebben. De ambtenaren willen dan niet dat deze persoon de drugs snel door de wc spoelt. Wat wel en wat niet mag staat allemaal precies in de Algemene Wet op het binnentreden.

Ambtenaren die het huis zijn binnengegaan moeten de bewoner een brief sturen. Hierin moeten ze schrijven wat ze hebben gedaan. De ambtenaren mogen hiermee wachten, als de rechter zegt dat ze deze brief later mogen schrijven. En de overheid hoeft helemaal geen brief te schrijven als de veiligheid van het land in gevaar is.

   
Tandenborstels tellen
Anekdotes werden gegeven toen tijdens mijn studie het onderwerp `sociaal rechercheren´ werd aangesneden.
In het verleden hadden sociaal rechercheurs de gewoonte om bij `verdachten´ van uitkeringsfraude, tandenborstels te tellen, opdat de uitkeringsgerechtigde wellicht betrapt zou kunnen worden op samenwonen.
Ook scheen er in koelkasten gekeken te worden om te zien of men meer voedsel in huis had dan voor één persoon nodig wordt geacht.


Zullen de rechercheurs dergelijke maatregelen ook per 2013 weer toe gaan passen? Nog belangrijker: hoe trekt een controleambtenaar zijn conclusies?
Stel dat een uitkeringsgerechtigde man zijn haar wast met `vrouwenshampoo´, is hij dan al verdacht? Wat als een uitkeringsgerechtigde vrouw nu graag mannenoverhemden draagt? Of als een persoon meerdere tandenborstels heeft, omdat oude tandenborstels worden gebruikt voor de schoonmaak van het huis?

Grenzen
Met andere woorden: hoe ver kan een controleambtenaar gaan in het onderzoeken van een woning? Ik zie graag een concrete omschrijving van maatregelen (protocol). Ik wil weten hoe de burger in deze kwestie beschermd zal worden tegen overheidsoptreden, al dan niet buitenproportioneel overheidsoptreden.
Ook kijk ik uit naar de jurisprudentie die in verband gebracht zal worden met het uitvoeren van de nieuwe maatregel.  

Ziekenhuizen in Nederland: misstanden

`In Goede Handen´.  Billboards op de gevel en teksten op de site moeten duidelijk maken dat de patiënt veilig is in het Ruwaard van Putten Ziekenhuis te Spijkenisse. Naar nu landelijk bekend is gemaakt, kan die veiligheid absoluut niet gegarandeerd worden op bepaalde afdelingen van het ziekenhuis.

Regelmatig worden misstanden in de Nederlandse ziekenhuizen gemeld door patiënten en nabestaanden. Het gaat over onnodige sterfgevallen- gevallen waarbij de dood van patiënten niet had plaatsgevonden als juist was gehandeld.
Miscommunicatie en nalatigheid worden gemeld als de belangrijkste oorzaken van dergelijke onnodige sterfgevallen.

Pas sinds een week is in de publiciteit gebracht dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) al langere tijd op de hoogte was van de misstanden op de afdeling Cardiologie van het Ruwaard van Putten Ziekenhuis te Spijkenisse.

Waarom is er niet direct actie ondernomen door de IGZ? In eerste instantie is het ziekenhuis verantwoordelijk voor nalatigheid, maar het is niet minder verontrustend dat een gezaghebbend orgaan niet of te laat ingrijpt bij schrijnende toestanden.

Een andere situatie: het is in Nederland riskanter om ´s nachts in het ziekenhuis te bevallen, dan overdag. Het is bijna niet voor te stellen dat het in dit land een `gewoonte´ is om ´s nachts een arts-assistent op gynaecologie de verantwoording te geven over (complexe) bevallingen. Er is een tekort aan ervaren gynaecologen die in de nachtelijke uren actief kunnen zijn. Niet alle ziekenhuizen kampen met dit tekort. Echter hebben de ziekenhuizen waar ´s nachts wel gynaecologen aanwezig zijn, redelijkerwijs niet de capaciteit om álle nachtelijke bevallingen uit diverse streken op te vangen.

Bovenstaande situatie is voorgelegd aan minister Schippers van Volksgezondheid. Volgens het EO-programma `De Vijfde Dag´ (zie reportage: De risico´s van ´s nachts bevallen; 22-11-12) wil de minister geen reactie geven. Helaas wordt daardoor ook niet duidelijk of er actie ondernomen zal worden en op welke termijn. In een complexe situatie is de oplossing nooit voorhanden: gekeken moet worden naar diverse zaken die de context bepalen waarin het probleem nu speelt.

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van het probleem? Is er werkelijk een tekort aan opgeleide specialisten in Nederland? Ligt het aan de bestedingsruimte van de ziekenhuizen en wordt er `bezuinigd´ op het aantal specialisten? Wat is de rol van de overheid: welk bedrag is van het ministerie van VWS nodig om de kwaliteit in de ziekenhuizen op het gewenste en noodzakelijke niveau te brengen en dat niveau te behouden? Wie verbetert het toezicht op de rol van de IGZ, als de IGZ niet direct ingrijpt bij misstanden?

Het tekort aan specialisten: hier ligt mogelijk het antwoord: Kunstmatige schaarste aan artsen

D66: Inkomensafhankelijke zorgpremie `perverse prikkel´

Op 2 november 2012 in de uitzending van Pauw& Witteman:

Pechtold over inkomensafhankelijke zorgpremie

De heer Pechtold doet een uitspraak over de door de regeringscoalitie overeengekomen maatregel van  inkomensafhankelijke zorgpremie.
Ik citeer: `..het heeft perverse prikkels. De mensen die nu nog maar twee tientjes betalen, waarom zouden zij zuinig zijn met zorg?´

Ik stoor me nogal aan deze ondoordachte uitspraak, omdat de zorg niet een kwestie is van `even een fotootje maken´ of `er even een scannetje overheen doen´.  De heer Pechtold vergeet dat er mensen zijn die in de praktijk de nodige belangrijke medische onderzoeken uitstellen, of een regeling moeten treffen om financieel te overleven, daar het eigen risico voor de genoemde onderzoeken aangebroken wordt. Dat is geen dramatische voorstelling, het is de realiteit van de afgelopen jaren. 

`Zuinig zijn met zorg´ is bovendien niet het motief op grond waarvan de zorgkosten in de afgelopen jaren gestegen zijn. Hoge zorgkosten zijn geen sanctie om het gedrag van mensen te corrigeren. Evenmin is het een middel om kwaliteit in de zorg te garanderen, wat regelmatig beweerd wordt.